Dusharm

 
خليج فارس
نویسنده : اکبر نعمتی - ساعت ۱٠:٥٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٥/٢/۱٢
 
خليج فارس در دوران باستان
خليج پارس نامي است به جاي مانده از کهن‌ترين منابع، زيرا که از سده‌هاي پيش از ميلاد سر بر آورده است، و با پارس و فارس _ نام سرزمين ملت ايران _ گره خورده است.
قدمت خليج فارس با همين نام چندان ديرينه است که عده‌اي معتقدند: «خليج فارس گهواره تمدن عالم يا خاستگاه نوع بشر است.» ساکنان باستاني اين منطقه، نخستين انسان‌هايي بودند که روش دريانوردي را آموخته و کشتي اختراع کرده و شرق و غرب را به يکديگر پيوند داده‌اند. اما دريانوردي ايرانيان در خليج فارس، قريب پانصد سال پيش از ميلاد مسيح و در دوران سلطنت داريوش اول آغاز شد. داريوش بزرگ،‌ نخستين ناوگان دريايي جهان را به وجود آورد.کشتي‌هاي او طول رودخانه سند را تا کرانه‌هاي اقيانوس هند و درياي عمان و خليج فارس پيمودند، و سپس شبه جزيره عربستان را دور زده و تا انتهاي درياي سرخ کنوني رسيدند. او براي نخستين بار در محل کنوني کانال سوئز فرمان کندن ترعه‌اي(کانالي) را داد و کشتي هايش از طريق همين ترعه به درياي مديترانه راه يافتند. در کتيبه‌اي که در محل اين کانال به دست آمده نوشته شده است: "من پارسي هستم. از پارس مصر را گشودم. من فرمان کندن اين ترعه را داده ام از رودي که از مصر روان است به دريايي که از پارس آيد پس اين جوي کنده شد چنان که فرمان داده‌ام و ناوها آيند از مصر از اين آبراه به پارس چنان که خواست من بود. "اين نخستين مدرک مکتوب بجا مانده درباره خليج فارس است. از سفرنامه فيثاغورث 570 قبل از ميلاد تا سال 1958 در تمام منابع مکتوب جهان نام خليج فارس و يا معادلهاي آن در ديگر زبانها ثبت شده است. از دوره جمال عبدالناصر رئيس جمهور پيشين مصر، به تشويق او و اوجگيري تعصب عربي، رسماً کشورهاي عربي نام تاريخي خليج فارس را در رسانه ها و کتب رسمي عربي تغيير دادند.
در دوره داريوش دوم ناوگاني ايراني به رهبري سردار صداسپ ماموريت يافت تا جهان را دور بزند وي عازم مديترانه و سواحل شنقيط (موريتاني) تا نزديک اشانتي و سواحل بنين پيش رفتند ولي در اثر برخورد با اقوام وحشي سفر را ناتمام گذاشتند.
 
مشخصات جغرافيايي و سابقه دريانوردي در خليج فارس
خليج فارس از سمت شمال با ايران، از غرب با کويت و عراق و از جنوب با عربستان، بحرين و امارت متحده عربي همسايه است. وسعت آن 240،000 کيلومتر است و پس از خليج مکزيک و خليج هودسن سومين خليج بزرگ جهان به شمار مي آيد.
اين خليج توسط تنگه هرمز به درياي عمان و از طريق آن به درياهاي آزاد مرتبط است و جزاير مهم آن عبارت‌اند از: خارک، ابوموسي، تنب بزرگ، تنب کوچک، کيش، قشم، و لاوان که تمامي آنها به ايران تعلق دارد. خليج فارس و سواحل آن معادن سرشار نفت و گاز دارد و مسير انتقال نفت کشورهايي چون کويت، عربستان و امارات متحده عربي است. به همين دليل، منطقه‌اي مهم و راهبردي به شمار مي‌آيد. بندرهاي مهمي در حاشيه خليج فارس وجود دارد که از آنها مي‌توان بندر شارجه، دوبي، ابوظبي و بندر عباس و بوشهر را نام برد. دريانوردي در خليج فارس پيشينه بسيار طولاني دارد ولي نخستين مدارک قطعي در اين زمينه به سده چهارم پيش از ميلاد مربوط است. پس از بسته شدن راه بازرگاني ميان خاور و باختر در دوره عثماني، پرتغالي‌ها متوجه اهميت اين خليج شدند، به طوري که سراسر سده شانزدهم ميلادي خليج فارس را در تصرف خود داشتند. اما پس از آن انگلستان توانست کشورهاي رقيب را از آن خارج کند و در آغاز قرن نوزدهم بر آن تسلط يابد. با اين حال، در سال‌هاي بعد نيز کشورهاي حاشيه جنوبي آن به تدريج مستقل شدند و انگلستان پايگاه‌هاي خود را از دست داد.
 
مشخصات جغرافيايي و سابقه دريانوردي در خليج فارس
خليج فارس از سمت شمال با ايران، از غرب با کويت و عراق و از جنوب با عربستان، بحرين و امارت متحده عربي همسايه است. وسعت آن 240،000 کيلومتر است و پس از خليج مکزيک و خليج هودسن سومين خليج بزرگ جهان به شمار مي آيد.
اين خليج توسط تنگه هرمز به درياي عمان و از طريق آن به درياهاي آزاد مرتبط است و جزاير مهم آن عبارت‌اند از: خارک، ابوموسي، تنب بزرگ، تنب کوچک، کيش، قشم، و لاوان که تمامي آنها به ايران تعلق دارد. خليج فارس و سواحل آن معادن سرشار نفت و گاز دارد و مسير انتقال نفت کشورهايي چون کويت، عربستان و امارات متحده عربي است. به همين دليل، منطقه‌اي مهم و راهبردي به شمار مي‌آيد. بندرهاي مهمي در حاشيه خليج فارس وجود دارد که از آنها مي‌توان بندر شارجه، دوبي، ابوظبي و بندر عباس و بوشهر را نام برد. دريانوردي در خليج فارس پيشينه بسيار طولاني دارد ولي نخستين مدارک قطعي در اين زمينه به سده چهارم پيش از ميلاد مربوط است. پس از بسته شدن راه بازرگاني ميان خاور و باختر در دوره عثماني، پرتغالي‌ها متوجه اهميت اين خليج شدند، به طوري که سراسر سده شانزدهم ميلادي خليج فارس را در تصرف خود داشتند. اما پس از آن انگلستان توانست کشورهاي رقيب را از آن خارج کند و در آغاز قرن نوزدهم بر آن تسلط يابد. با اين حال، در سال‌هاي بعد نيز کشورهاي حاشيه جنوبي آن به تدريج مستقل شدند و انگلستان پايگاه‌هاي خود را از دست داد.
جزيره‌هاي نامسکون خليج فارس
از سوي چابهار در نزديکي مرز پاکستان که به سوي بندرعباس راه بيفتيم جزيره‌هاي کوچک نامسکون بسياري وجود دارد. شمار آنها تا بندرعباس ?? تا است. بر روي نقشه‌ها هم نامي براي آنها نوشته نشده است. از بندرعباس به سوي غرب در ميان جزيره بزرگ و مسکوني قشم و کرانه اصلي ?? جزيره (آبخُست) کوچک غير مسکوني وجود دارد. اين ده جزيره در منطقه حفاظت شده جنگل حَرّا که بزرگترين جنگل آبي شناخته شده در جهان است قرار دارند.
به سفر خود ادامه مي دهيم و از قشم رو به غرب مي نهيم و از ميان جزاير غيرمسکون تنب کوچک و راز (سيري) و فرور کوچک مي گذريم و به جزيره شيدوَر مي رسيم. جزيره شيدور و بسياري از آن جزيره‌هاي نامسکون پيشگفته از اهميت ويژه جهاني به عنوان زيستگاه مرجانهاي دريايي (خوراک غواصها) و محل تخمگذاري پرستوهاي دريايي و لاک پشتها و غيره برخوردارند. از آنجا تا به اروندرود در مرز عراق ?? آبخست ايراني نامسکون وجود دارد که ار آن جمله است: ام الکرم، نخيلو، جبرين، ام سيله، جزيره فارسي، خارکو، بونه، دارا و قبر ناخدا.
جزاير خليج فارس
جزاير مسکوني ايران
قشم
کيش
هرمز
هنگام
لارک
لاوان
ابوموسي (گپ سبزو)
هندرابي
تنب بزرگ
تنب کوچک
سيري (راز)
فرور بزرگ (پلور)
جزيره فارسي
خارک
خارکو
جزاير غيرمسکوني ايران
فرورگان (فرور کوچک)
شيدور
عباسک
شيف
ام الکرم
نخيلو
جبرين (تهمادو)
ام سيله (خان)
گِرم
بونه
دارا
قبر ناخدا
خرو
موليات
سه‌دندون
مُطاف
مُرغي
چراغي
جزاير کويت
بوبيان
وربه
فيلکه
مسکان
جزاير عربستان در خليج فارس
جزيره عربي
جزيره کران
کورين
جنا
جريد
جزيره تاورت
جزيره ابوعلي
جزيره باطنه
جنه
جزيره مقطع
جزاير عمان (در تنگه هرمز)
سلامه
مسندم