شب يلدا و جشن های دی ماه

Shab-e Yalda

Yalda, a Syric word imported into the Persian language by the Syric Christians means birth (tavalud and melaad are from the same origin). It is a relatively recent arrival and it is refereed to the "Shab e Cheleh Festival" a celebration of Winter Solstice on December 21st. Forty days before the next major Persian festival "Jashn e Sadeh" this night has been celebrated in countless cultures for thousands of years. The ancient Roman festivals of Saturnalia (God of Agriculture, Saturn) and Sol Invicta (Sun God) are amongst the best known in the Western world.

In most ancient cultures, including Persia, the start of the solar year has been marked to celebrate the victory of light over darkness and the renewal of the Sun. For instance, Egyptians, four thousand years ago celebrated the rebirth of the sun at this time of the year. They set the length of the festival at 12 days, to reflect the 12 divisions in their sun calendar. They decorated with greenery, using palms with 12 shoots as a symbol of the completed year, since a palm was thought to put forth a shoot each month.

The Persians adopted their annual renewal festival from the Babylonians and incorporated it into the rituals of their own Zoroastrian religion. The last day of the Persian month Azar is the longest night of the year, when the forces of Ahriman are assumed to be at the peak of their strength. While the next day, the first day of the month "Day" known as "khoram rooz" or "khore rooz" (the day of sun) belongs to Ahura Mazda, the Lord of Wisdom. Since the days are getting longer and the nights shorter, this day marks the victory of Sun over the darkness. The occasion was celebrated in the festival of "Daygan" dedicated to Ahura Mazda, on the first day of the month "Day"


Fires would be burnt all night to ensure the defeat of the forces of Ahriman. There would be feasts, acts of charity and a number of deities were honored and prayers performed to ensure the total victory of sun that was essential for the protection of winter crops. There would be prayers to Mithra (Mehr) and feasts in his honor, since Mithra is the Eyzad responsible for protecting "the light of the early morning" known as "Havangah" It was also assumed that Ahura Mazda would grant people's wishes, specially those with no offspring had the hope to be blessed with children if performed all rites on this occasion.

One of the themes of the festival was the temporary subversion of order. Masters and servants reversed roles. The king dressed in white would change place with ordinary people. A mock king was crowned and masquerades spilled into the streets. As the old year died, rules of ordinary living were relaxed. This tradition persisted till Sassanian period, and is mentioned by Biruni and others in their recordings of pre-Islamic rituals and festivals. Its' origin goes back to the Babylonian New Year celebration. These people believed the first creation was order that came out of chaos. To appreciate and celebrate the first creation they had a festival and all roles were reversed. Disorder and chaos ruled for a day and eventually order was restored and succeeded at the end of the festival.

The Egyptian and Persian traditions merged in ancient Rome, in a festival to the ancient god of seedtime, Saturn. The Romans exchanged gifts, partied and decorated their homes with greenery. Following the Persian tradition, the usual order of the year was suspended. Grudges and quarrels forgotten, wars would be interrupted or postponed. Businesses, courts and schools were closed. Rich and poor became equal, masters served slaves, and children headed the family. Cross-dressing and masquerades, merriment of all kinds prevailed. A mock king, the Lord of Misrule, was crowned. Candles and lamps chased away the spirits of darkness.

Another related Roman festival celebrated at the same time was dedicated to Sol Invictus ("the invincible sun" Originally a Syrian deity, this cult was imported by Emperor Heliogabalus into Rome and Sol was made god of the state. With the spread of Christianity, Christmas celebration became the most important Christian festival. In the third century various dates, from December to April, were celebrated by Christians as Christmas. January 6 was the most favored day because it was thought to be Jesus' Baptismal day (in the Greek Orthodox Church this continues to be the day to celebrate Christmas). In year 350, December 25 was adopted in Rome and gradually almost the entire Christian Church agreed to that date, which coincided, with Winter Solstice and the festivals, Sol Invicta and Saturnalia. Many of the rituals and traditions of the pagan festivals were incorporated into the Christmas celebration and are still observed today.

It is not clear when and how the world "Yalda" entered the Persian language. The massive persecution of the early Christians in Rome brought many Christian refugees into the Sassanin Empire and it is very likely that these Christians introduced and popularized "Yalda" in Iran. Gradually "Shab e Yalda" and "Shab e Cheleh" became synonymous and the two are used interchangeably.

With the conquest of Islam the religious significance of the ancient Persian festivals was lost. Today "Shab e Cheleh" is merely a social occasion, when family and friends get together for fun and merriment. Different kinds of dried fruits, nuts, seeds and fresh winter fruits are consumed. The presence of dried and fresh fruits is reminiscence of the ancient feasts to celebrate and pray to the deities to ensure the protection of the winter crops.

The Iranian Jews, who are amongst the oldest inhabitants of the country, in addition to "Shab e Cheleh" also celebrate the festival of "Illanout" (tree festival) at around the same time. Their celebration of Illanout is very similar to Shab e Cheleh celebration. Candles are lit; all varieties of dried and fresh winter fruits will have to be present. Special meals are prepared and prayers are performed. There are also very similar festivals in many parts of Southern Russia that are identical to "Shab e Cheleh" festival with local variations. Sweet breads are baked in shape of humans and animals. Bon fires are made; dances are performed that resemble crop harvesting. Comparison and detailed studies of all these celebrations no doubt will shed more light on the forgotten aspects of this wonderful and ancient festival, where merriment was the main theme of the festival. Happy Shab e Cheleh.


شب قبل از فرا رسيدن نخستين روز دی ماه درازترين شب سال است و به آن شب يلدا يا شب چله می گويند. دی ماه را ايرانيان باستان خورماه نيز می گفتند. نخستين روز آن خرم روز است. اين روز و اين ماه هر دو به نام اهورمزدا نام گذاری شده بنابراين روز اول دی جشنی بزرگ است.
مراسم شب چله خانوادگی برگزار می گردد و هنوز همه مراسم آن پابرجاست. در اين بلندترين شب سال افراد دور و نزديک در منزل بزرگ خانواده گرد می آيند و با خوردن ميوه و آجيل شب را به شادی می گذرانند. خوردن هندوانه، خربزه، انار، سيب، و به و نيز انواع خشکبار، به خصوص آجيل شيرين و تخمه بو داده شور، در اين شب معمول است. يکی دو روز قبل از فرا رسيدن شب چله مردهای جوان خوانچه های آراسته ميوه را به خانه نامزدهای خود می فرستند و خود به مهمانی خانه عروس می روند. خانواده دختر نيز لباس و پارچه نبريده به جان آن هديه می فرستند.
خوانچه طبق مستطيل شکل چوبی است که روی آن را با سفره قلمکار يا ترمه می پوشانند و بر آن ظرف های بزرگ ميوه را، پيچيده در زرورق های رنگين و آراسته با گل و نوارهای مواج، می چينند. اين خوانچه را بر سر می گذراند و گاه چند مرد که هريک خوانچه ای بر سر دارند در پی يکديگر راهی خانه عروس می شوند. گرد آمدن شب چله دور کرسی با نقل خاطرات شيرين و خواندن کتاب های داستانی تا ديرگاه شب ادامه می يابد. در اين شب خوردن برف و شيره نيز معمول است.
بنابريک سنت ديرين، در نخستين روز دی ماه هر سال، پادشاه از تخت شاهی به زير می آمد و با جامه سپيد در صحرا بر فرشی سپيد می نشست. دربان ها و نگهبانان را مرخص می کرد و بارعام می داد. نيز با دهقانان و برزگران بر سر يک سفره می نشست و ايشان را برادر می ناميد و از غذای ايشان می خورد. اين جشن را نود روز نيز می گفتند زيرا ميان آن تا نوروز نود روز تمام فاصله است.
در روزهای هشتم، پانزدهم و بيست و سوم اين ماه نيز تطابق نام روز و ماه را جشن می گرفتند و معتقد بودند که آسمان در يازدهمين روز ماه دی آفريده شده است. سير سور يا جشن سير در روز چهاردهم دی ماه برگزار می شد. شانزدهمين روز دی ماه که به ايزدمهر منسوب بوده جشن و مراسم خاصی از شادخواری و شادکامی و رقص و موسيقی برپا می شده است. در افسانه های مربوط به اين روز اغلب از گاوی سخن می رود که فريدون با شير او پرورده شد. اين گاو برمايون نام دارد و احتمال داده اند که به معنی گاو پرمايه باشد. مناسبت جشن روز شانزدهم دی ماه را باز گرفتن فريدون از شير گاو و رها شدن گاوهای ايرانيان به وسيله فريدون از بند ضحاک گفته اند. آمده است که در شب اين جشن در آسمان گاوی از نور آشکار می شود که شاخهای او از طلا و پاهايش از نقره است. اين گاو گردونه ماه را به دنبال می کشد و حدود يک ساعت در آسمان می ماند. هرکس آن را ببيند و آرزويی کند، آرزويش برآورده خواهد شد.
در اين روز مردم برای تبرک، شير گاو می نوشند و معتقدند هرکس در بامداد اين روز پيش از سخن گفتن به بخورد و ترنجی را ببويد آن سال را به خوشی و در نعمت خواهد گذراند و از خشک سالی و بيچارگی و بدبختی در امان خواهد بود. باز برخی از ايرانيان معتقد بودند که در اين روز ضحاک جمشيد را کشت و براثر آن بر خانه های مردم بلا باريد. از همين رو، برخی از جوانان تمام شب بيدار می ماندند، به درخانه های مردم می رفتند، در می کوفتند و با آوازخوانی بلا را از صاحبان خانه بر می گرداندند. صاحبان خانه در را بروی آنان می گشودند و با آجيل و شيرينی از آن ها پذيرائی می کردند.
بنابر افسانه ای ديگر، جمشيد در اين شب پری زيبای رنگارنگی را ديد که بر گاو سپيدی سوار بود و دسته ای گل سوسن در دست داشت و گاه گاه آن را می بوييد. گاو از هفت فلز ساخته شده بود. زر، سيم، مس، قلع، آهن، سرب و روی. آن پری نام يکايک آدميان را بر زبان می آورد و صفات ايشان را بر می شمرد آنگاه از نور و روشنايی وجود خويش آن ها را بهره ور می ساخت. جمشيد از پری پرسيد " توکيستي؟" پری گفت " من بخت هستم و وجود خويش را بين مردم تقسيم می کنم." آنگاه از نظر پنهان گشت.
مراسم شب يلدا مراسمی بسيار کهن و مربوط به دوران پيش از زرتشت و شب زاده شدن ايزد مهر است. چه، اگر بتوان در طی سال شبی را در نظر گرفت که در آن ايزد مهر- ايزدی که خورشيد گردونه اوست- متولد شود، بايد آن شب در تاريکی و درازی از تمام شب های سال ممتاز باشد و چنين شبی همان شب يلدا ست. قرينه اين امر آن است که يلدا کلمه ای سريانی و به معنی " ميلاد" است. هنگام رواج آئين مهر در اروپا، مراسم شب يلدا با شکوه تمام برگزار می شد. هنگامی که مسيحيت، پس از کشتار بی رحمانه پی روان مهر، در اروپا رواج يافت، اوليای دين جديد پی بردند که برانداختن برخی سنت های آئين مهر ناممکن است و ياد آن هم چنان در خاطر مردم زنده خواهد ماند. از اين روی شب ميلاد ايزد مهر را به ميلاد مسيح بدل کردند که در ۲۵ دسامبر برگزار می شود. فاصله مختصری که ميان اين دو جشن وجود دارد بر اثر اشتباه محاسبه در تقويم پديد آمده و ميلاد مسيح همان شب يلدای پی روان مهر است که در ايران نيز گرامی داشت آن با رواج دين زرتشت نيز از ميان نرفته و هنوز هم مردم بی آن که علت آن را بدانند، آن شب را بزرگ می دارند.


آيين شب يلدا يا شب چله

صداي پاي يلدا آرام آرام به گوش مي رسد . پدربزرگها و مادر بزرگها خانه را براي استقبال از فرزندان مي آرايند و فرزندان و نوه ها نيز از آن سوي براي ديدار بزرگان خانواده بي قرارند .

برگزاري مراسم يلدا ، آييني خانوادگي است و گردهمايي ها به خويشاوندادن و دوستان نزديك محدود ميشود .

ايران كشوري با فرهنگي غني است كه مردمانش بنا به ذوق و سليقه و طبيعت منطقه اي كه در آن زيست مي كنند هر يك براي برگزاري سنت هاي كهن آداب خاص خود را دارند

آيين شب يلدا يا شب چله، خوردن آجيل مخصوص ، هندوانه، انار و شيريني و ميوه هاي گوناگون است که همه جنبه نمادي دارند و نشانه برکت، تندرستي، فراواني و شادکامي هستند.

فال حافظ و شاهنامه خواني

يكي ديگر از رسم هاي شب يلدا، «فال حافظ گرفتن» است اگر رسم ها و آيين هاي ديگر يلدا را ميراثي از فرهنگ چند هزار ساله بدانيم ولي فال حافظ گرفتن در شب يلدا در سده هاي اخير به رسم هاي شب يلدا افزوده شده است.

شاهنامه خواني و قصه گويي پدربزرگ و مادربزرگ دور كرسي براي كوچكترها نيز از آيين هاي يلدا است كه خاطرات شيريني براي بزرگسالي آنها فراهم مي آورد.

يلدا از نظر معني معادل با كلمه نوئل از ريشه ناتاليس رومي به معني تولد است و نوئل از ريشه يلدا است .

واژه يلدا سرياني و به معني ولادت است . ولادت خورشيد ( مهر و ميترا ) و روميان آن را ( ناتاليس انويكتوس ) يعني روز ( تولد مهر شكست ناپذير ) نامند .


/ 6 نظر / 59 بازدید

سلام اکبر جان شب يلداتون مبارک باشه و خوش باشيد


سلام امیدوارم عمر آرزوهای قشنگ و شادکامی های زندگيت مثل شب يلدا طولانی ترین باشد و عمر غم ها و دلتنگی هايت همچون روز بعدش کوتاه ترين باشد . ایام به کام .

شبهای نارنجی

سلام دوست من ....هميشه ايام شاد و خوش و سلامت باشی ...و هميشه سرشار از نشاط ..........


سلام .خوشحال شدم که به ما سر می زنيد.موفق باشيد.